Bladeren in het geschiedenisboek van Hackfort

Landgoed Hackfort moest als eenheid bewaard blijven. Die voorwaarde verbond de familie Van Westerholt aan de overdracht aan Natuurmonumenten. Het is daaraan te danken dat je nu zo een geschiedenisboek binnenloopt op dit landgoed in de Achterhoek.

 

Als je in Vorden uit de trein stapt, is er nog niks aan de hand. Maar als je aan de rand het dorp het eerste boerderijtje van Hackfort tegenkomt, is het alsof je een ander tijdperk binnenwandelt. Dat wordt helemaal duidelijk als je de rondweg oversteekt en de laan met aan weerszijden een dubbele rij eiken oploopt. Hier stap je uit de 21e eeuw en kom je terecht in een wereld waar het leven zich in een lagere versnelling voltrekt.

Veertig boerderijen

Landgoed Hackfort is een aaneenschakeling van weilanden en akkers, gescheiden door houtwallen, bosjes en lanen. 650 jaar maakte de adellijke familie Van Westerholt er de dienst uit. De landbouw is altijd een grote sfeerbepaler geweest op het landgoed. Ooit waren er veertig boerenbedrijven, nu nog zes. Maar de fraaie historische boerderijen – die vrijwel allemaal in de negentiende eeuw zijn gebouwd – zijn er nog. De meeste zijn van het zogeheten hallenhuis-type, een langgerekte boerderij waarin voor- en achterhuis zijn gescheiden door een brandmuur. Het bovenste deel van het dak is gedekt met riet, het onderste deel met pannen. Aan beide nokeinden zit een uilengat. Op het erf een hooiberg, waterpomp en kleine bakoven. In de stapel takken die naast de oven lag, bivakkeerden altijd bunzings en marters.

hackfortKoffiebonenbos

De boerderijen hebben namen die verwijzen naar de familie die er woonde of naar de omgeving waar ze staan. Ook de namen van andere delen van het landgoed vertellen iets over de geschiedenis van het landgoed. In het Koffiebonenbos bijvoorbeeld gaven smokkelaars van de Veluwe pakken koffie over aan collega’s, die de smokkelwaar naar Duitsland brachten. De Doodslag is een bosje waar waarschijnlijk doodvonnissen werden voltrokken. De Waterstraat is een pad dat altijd blank kwam te staan als de beek overstroomde.

En nat kon het zijn op Hackfort. Je ziet het al terug in de naam Vorden. Dat komt van voorde, een doorwaadbare plaats in een beek of een rivier. Om aan de wateroverlast voor de landbouw in de regio een einde te maken, werd in de jaren vijftig van de vorige eeuw besloten een afwateringsbeek te graven, die het landgoed in tweeën verdeelde. Arend van Westerholt, de laatste baron op Hackfort, heeft zich met hand en tand verzet tegen de aanleg van de Veengoot, zoals het kanaaltje heet. Tevergeefs.

Petroleumlamp

Opmerkelijk is dat de luiken van de Hackfort-boerderijen geen zandloper hebben. De deuren zijn donkergroen, de raamkozijnen crème en de stijlen wit. Het illustreert de soberheid waarmee de Van Westerholts het landgoed beheerden. Ze leefden zelf ook heel eenvoudig. Tot zijn dood in 1970 weigerde baron Arend het landgoed aan te laten sluiten op stroom, gas en water. ’Ik ben bij een petroleumlamp geboren en wil er ook bij sterven’, zei hij altijd. En dat dan in plat Achterhoeks.

 

Die soberheid zie je ook terug in de omgeving van het kasteel. Geen uitgestrekte, aangelegde tuinen. Wel een bos waar de familie wandelde. Er zijn wat bijzondere bomen geplant en de bermen stonden in het voorjaar vol bloeiende stinsenplanten. Dat was het. Wat de familie wel belangrijk vond, was de moestuin. Een deel van de opbrengst gaven ze weg aan pachters die het even moeilijk hadden.

 

Sowieso had de familie het goed voor met de pachters. De jaarlijkse pacht die de boeren moesten afdragen, was veel lager dan elders.

In de geest van de familie

Het wild was eigenlijk het enige waar de Van Westerholts mee pronkten. Hoeve Bosmanhuis, tegenover het kasteel, was het middelpunt van de grote jachtpartijen die ze organiseerden. Na afloop werd voor de boerderij een groot tableau gelegd van het geschoten wild, soms wel driehonderd stuks. De jachtpartijen zijn geschiedenis, op Bosmanhuis zit een biologische boer. De meeste andere hoeves zijn nu woonboerderijen. Twee fungeren als zorgboerderij. En ook dat is in de geest van de familie.

 

Hackfort

1 Start/finish

 

2 Natte bossen
Vanwege de hoge waterstanden zijn de bossen aangelegd op rabatten: de bomen zijn geplant op wallen, er tussen liggen greppels om het water af te voeren

 

3 Kampen
Droge stukken grond richtten boeren in Oost-Nederland vroeger in als akker. Elk jaar brachten ze daar een mengsel van (schapen)mest en heideplaggen op, waardoor de akkers een bolle vorm kregen. Zulke akkers worden essen, enken of kampen genoemd.

 

4 Veengoot
De beek is gegraven om het water sneller af te voeren en zo overlast voor de landbouw te voorkomen. De keerzijde is dat er voor de natuur te weinig water is. Het waterschap neemt daarom maatregelen om het water langer vast te houden.

 

5 Landgoedkerk
De St. Willibrorduskerk in Wichmond behoort bij het landgoed Suideras. Het is één van de weinige landgoedkerken in ons land en werd in 2009 uitgeroepen tot mooiste kerk van Gelderland.

 

6 Watermolen (met vistrap)
Twintig jaar geleden is de watermolen van Hackfort uit 1700 gerestaureerd. Vrijwillige molenaars malen er graan en zagen er hout. Het rad levert ook stroom aan het elektriciteitsnet. In de molen verblijven vleermuizen. Dankzij een vistrap kunnen vissen om de molen heen zwemmen over de Baakse Beek.

 

7 Kasteel
In 1392 bouwt Gerrit van Hackfort een huis bij een toren met een gracht. Het eerste kasteel Hackfort. Diverse verbouwingen vonden sindsdien plaats, de laatste grote verbouwing was in 1788. In het kasteel zijn woonappartementen en een ruimte voor culturele activiteiten.

 

8 Moestuin
Vrijwilligers en bewoners van de zorgboerderijen onderhouden Hof van Hackfort, zoals de grote moestuin heet. Ze verbouwen onder meer vergeten groenten, zoals kardoen. Een deel van de producten wordt verwerkt in restaurant Keuken van Hackfort, die in het koetshuis is gevestigd.

 

9 Hoeve ‘t Hofhuis
Dit is een mooi voorbeeld van de hallenhuisboerderijen op Hackfort. Het interieur van ’t Hofhuis is vrijwel geheel bewaard gebleven, inclusief schouw en bedsteden. De hooiberg met één paal (een roede) wordt wel parapluberg genoemd en heeft een verhoogde vloer. Daarop werd graan gedroogd.

 

10 Zwarte reeën
Op landgoed Hackfort komen opmerkelijk veel zwarte reeën voor. De familie ontzag deze reeën bij de jacht, waardoor er nogal altijd veel reeën van deze kleurvariant zijn.

 

Reacties op dit artikel

Wij vernemen graag uw mening
Er zijn nog geen reacties U kunt de eerste zijn die reageert op dit artikel!

Uw gegevens zijn veilig! Uw emailadres en andere gegevens zullen niet worden gepubliceerd of gedeeld met anderen. Verplichte velden zijn gemarkeerd met een *